Postępowanie w nagłych sytuacjach

Zadławienie

Zadławienie następuje, gdy ciało obce (fragment jedzenia, drobny przedmiot) blokuje drogi oddechowe. Rozróżnia się zadławienie częściowe (osoba kaszle, może mówić) i całkowite (niemożność oddechu, mowy, kaszel nieskuteczny).

Zadławienie u dorosłych i dzieci powyżej 1 roku

1. Zachęć do intensywnego kaszlu

   Jeśli osoba jeszcze kaszle — nie przerywaj. Kaszel jest najskuteczniejszą metodą usunięcia ciała obcego.

2. Wykonaj 5 uderzeń w plecy

   Pochyl poszkodowanego do przodu. Podstawą dłoni uderz 5 razy między łopatkami — silne, zdecydowane uderzenia.

3. Wykonaj 5 uciśnięć nadbrzusza (chwyt Heimlicha)

   Stań za osobą. Zaciśnij jedną pięść między pępkiem a mostkiem, drugą ręką obejmij pięść. Uciskaj do wewnątrz i ku górze 5 razy. Naprzemiennie z uderzeniami w plecy, aż do usunięcia ciała obcego.

4. W razie utraty przytomności — rozpocznij RKO

   Ułóż poszkodowanego na podłodze. Wezwij pomoc i rozpocznij uciśnięcia klatki piersiowej. Przed każdym oddechem sprawdź wzrokiem, czy ciało obce jest widoczne w jamie ustnej.

Krwotok zewnętrzny

Obfite krwawienie z rany może w krótkim czasie prowadzić do wstrząsu krwotocznego. Podstawowa zasada: ucisk bezpośredni.

Prowizoryczny opatrunek na ranę nogi. Zdjęcie: Wikimedia Commons.

1. Nałóż rękawiczki (jeśli dostępne)

   Ochrona przed zakażeniami przenoszonymi przez krew. Jeśli nie masz rękawiczek, użyj folii, reklamówki lub poproś poszkodowanego, by sam uciskał ranę.

2. Wywieraj bezpośredni ucisk na ranę

   Przyłóż gazę lub czysty materiał i uciskaj mocno przez co najmniej 10 minut bez przerwy. Nie zdejmuj opatrunku, aby sprawdzić ranę — dołóż nowy materiał na wierzch.

3. Unieś kończynę powyżej poziomu serca

   O ile to możliwe i nie jest podejrzewane złamanie — uniesienie zranionej kończyny zmniejsza przepływ krwi.

4. Zastosuj opaskę uciskową przy ranach kończyn (staza)

   Przy krwotoku zagrażającym życiu z kończyny, gdy ucisk bezpośredni jest niewystarczający lub niemożliwy — załóż stazę ok. 5–7 cm powyżej rany. Zanotuj godzinę założenia opaski.

Oparzenia

Oparzenia klasyfikuje się według głębokości (stopień I–III) oraz powierzchni ciała. Pierwsza pomoc koncentruje się na chłodzeniu i ochronie rany.

1. Usuń przyczynę oparzenia

   Oddal poszkodowanego od źródła ciepła. Zdejmij ubranie i biżuterię z okolicy oparzenia — o ile nie są przyklejone do skóry.

2. Chłodź przez 10–20 minut

   Polewaj oparzone miejsce letnią lub chłodną (nie lodowatą) wodą bieżącą przez co najmniej 10 minut. Chłodzenie skutecznie działa do 3 godzin od oparzenia.

3. Nie stosuj domowych środków

   Nie nakładaj masła, pasty do zębów, oliwki ani innych substancji — mogą nasilić uszkodzenie i utrudnić leczenie.

4. Przykryj oparzenie jałowym opatrunkiem

   Luźno przykryj gazą lub czystą folią spożywczą. Nie przebijaj pęcherzy.

Wezwij pomoc medyczną, gdy: oparzenie zajmuje duży obszar, dotyczy twarzy, rąk, stóp, genitaliów lub stawów, jest oparzeniem III stopnia (skóra biała lub czarna, bez bólu), lub poszkodowanym jest niemowlę albo dziecko.

Utrata przytomności

Osoba nieprzytomna, ale oddychająca, wymaga ułożenia w pozycji bezpiecznej (bocznej). Szczegóły tej techniki opisuje sekcja Bezpieczne procedury.

• Sprawdź oddech (max. 10 sekund)
• Jeśli oddycha — ułóż w pozycji bocznej ustalonej
• Wezwij pogotowie (112 lub 999)
• Obserwuj stan poszkodowanego co kilka minut
• Jeśli przestaje oddychać — rozpocznij RKO

Złamania kości

Złamania można rozpoznać po bólu, obrzęku, deformacji kończyny lub niemożności poruszenia miejscem urazu. Pierwsza pomoc przy złamaniach:

• Nie nastawiaj złamanej kości — unikaj niepotrzebnych ruchów
• Unieruchom kończynę w pozycji, w której się znajduje
• Użyj szyny (deseczka, gruby karton) lub chusty trójkątnej
• Kontroluj krwawienie, jeśli złamanie jest otwarte
• Schłodź miejsce urazu (worek z lodem owiniętym w materiał) — zmniejsza obrzęk i ból
• Wezwij pomoc medyczną lub przetransportuj poszkodowanego do szpitala

Podejrzenie zawału serca

Objawy mogące wskazywać na zawał serca:

• Ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej (często promieniujące do lewego ramienia, szczęki, pleców)
• Duszność, bladość, nadmierne pocenie
• Nudności, lęk, uczucie zbliżającej się śmierci

Działaj natychmiast:

1. Wezwij pogotowie (112 lub 999)

   Nie czekaj. Każda minuta jest krytyczna — lekarze mają do dyspozycji skuteczne metody leczenia, które działają tylko we wczesnym stadium zawału.

2. Ułóż poszkodowanego wygodnie

   Najczęściej — w pozycji półsiedzącej lub siedzącej (kąt ok. 45°), co zmniejsza wysiłek serca. Poluzuj ciasne ubranie.

3. Uspokój poszkodowanego

   Zdenerwowanie i wysiłek zwiększają zapotrzebowanie serca na tlen. Zapewnij spokój i zabraniaj wstawania.

4. Przygotuj AED, jeśli dostępny

   W razie utraty przytomności i braku oddechu — natychmiast rozpocznij RKO i użyj AED.

Wstrząs anafilaktyczny

Anafilaksja to nagła, ciężka reakcja alergiczna zagrażająca życiu — może wystąpić po ukąszeniu przez owada, spożyciu alergenu lub podaniu leku. Objawy: pokrzywka, obrzęk twarzy/gardła, duszność, spadek ciśnienia krwi, utrata przytomności.

• Natychmiast dzwoń pod 112
• Jeśli poszkodowany ma przy sobie auto-iniektor adrenaliny (EpiPen) — pomóż mu go użyć lub użyj samodzielnie zgodnie z instrukcją
• Ułóż poszkodowanego poziomo z uniesionymi nogami (o ile nie ma problemów z oddychaniem)
• Przy problemach z oddychaniem — pozwól siedzieć lub leżeć w pozycji wygodnej do oddychania
• Monitoruj stan i bądź gotowy do RKO